Scenariusz lekcji dla kl. III

Temat: Czemu służy symbolizm "Wesela" St. Wyspiańskiego?

luty 2002

Cele lekcji:

poznawcze: rozpoznanie poetyki symbolizmu i aluzji, określenie trudnych treści problemowych;
kształcące: dostrzeganie syntezy sztuk w dramacie, kojarzenie i interpretowanie zjawisk historycznych literackich i malarskich;
wychowawcze: zwrócenie uwagi na ważne problemy narodowe i społeczne, rozpoznanie polskich wad i zalet.

Środki dydaktyczne:

  • "Wesele" w reżyserii A. Wajdy,
  • "Błędne koło", "Melancholia" J. Malczewski, "Wernyhora" , "Stańczyk", "Hołd pruski" J. Matejko;
  • przedmioty pełniące w dramacie funkcje symboli: podkowa, dzwonki, sznur, pawie pióro.

Metody pracy: pogadanka, heureza, problemowa, poglądowa.

Tok lekcji:

  1. Określenie scenicznego nastroju:
    Północ, godzina duchów, goście rozgorączkowani, podnieceni muzyką staja się skłonni do refleksji, ujawniają myśli i uczucia, a chata bronowicka przestaje być tylko miejscem hucznego wesela.
  2. Kto z weselników spowodował stworzenie szczególnej sytuacji?
    Jak można to umotywować?
    Państwo młodzi, jako gospodarze wesela, zapraszają zjawy i dziwy. Pomysłodawcą jest poeta.
    (Odczytanie sc.38 akt I z podziałem na role).
  3. Zwrócenie uwagi na bogactwo znaków symbolicznych, które można podzielić na trzy grupy.

I Przedmioty symboliczne

  • podkowa - prywata, szczęście, dobrobyt,
  • czapka z pawich piór - duma, poczucie godności, ale i lekkomyślność i prywata,
  • złoty róg - pobudka bojowa, inspiracja do walki,
  • Dzwon Zygmunta - duma, ślad przeszłości, ciągłość historii,
  • Chochoł - niemoc społeczeństwa, uśpienie.

II Osoby symbole, osoby dramatu.
(Należy wykorzystać sceny z filmu, w których ukazują się postaci z przeszłości. Każdy obraz trzeba skomentować, można zaproponować zapis w formie tabeli)

Widmo (osoba dramatu) Pochodzenie historyczne, literackie bądź malarskie. Którym postaciom się ukazuje i dlaczego? Znaczenie symboliczne
Chochoł Róża owinięta słomą "Chochoły" Wyspiańskiego Isi - najmłodsze pokolenie być może doczeka niepodległości, gościom weselnym - wszyscy są odpowiedzialni za sprawy Polski Symbol niemocy i uśpienia. Słomiany chochoł owija różę, która na wiosnę zakwitnie, jest więc też nadzieją na wolność..
Widmo Ludwic de Laveaux Marysi, która zdradziła pierwszą miłość wychodząc za mąż za Wojtka, teraz tęskni. Jest cieniem nieskrystalizowanych możliwości, marzeniem za idealną miłością.
Stańczyk Nadworny błazen ostatnich Jagiellonów, w tradycji utrwalony jako mędrzec zatroskany o sprawy Polski.. "Stańczyk", "Hołd pruski", "Dzwon Zygmunta" J. Matejki; nazwa konserwatywnego ugrupowania politycznego w Galicji. Dziennikarzowi -Rudolfowi Starzewskiemu - redaktorowi gazety "Czas", która osłabiała dążenia niepodległościowe i powstańcze. Symbol mądrości politycznej i troski o losy państwa, demaskujący zachowawczą postawę dziennikarza. Przypomina wspaniałe chwile narodu i ostrzega przed bezpłodnym rozpamiętywaniem przeszłości.
Rycerz Zawisza Czarny, rycerz spod Grunwaldu, wzorzec rycerza niezłomnego. Poecie - K. Przerwie Tetmajerowi, który zawarł w swej poezji tendencje dekadenckie, autorowi dzieła "Zawisza Czarny" Symbol potęgi, dumy, bezkompromisowości zachęta do aktywnej postawy, którą powinien przyjąć poeta.
Hetman F. K. Branicki, hetman wieki koronny, współtwórca konfederacji targowickiej, mąż naturalnej córki Katarzyny II Aleksandry Engelhardt Panu Młodemu - Lucjanowi Rydlowi, który żeniąc się z chłopką zdradził swój stan. Symbol zdrady, prywaty.
Dziad Jakub Szela - przywódca rabacji galicyjskiej, powstania przeciw szlachcie sprowokowanego prze administracje austriacką dla rozbicia przygotowań do powstania narodowego Dziadowi, przedstawicielowi starego pokolenia, pamiętającego "krwawe zapusty", który z ironią patrzy na zbratanie chłopstwa z inteligencją Szyderstwo, drwina z chłopów bratających się z panami,
Wernyhora Legendarny ukraiński lirnik, którego przepowiednie miały się spełnić na przełomie XVIII/XIX w. Jego wróżby łączono z dawnymi losami Polski i Ukrainy, widziano w nim proroka zmartwychwstania. Gospodarzowi - Włodzimierzowi Przerwie Tetmajerowi, człowiekowi o wielkim, lecz słomianym zapale, który marzy o wyzwoleniu. Wg relacji świadków, obraz J. Matejki "Wernyhora" miał wisieć w domu gospodarza. Zdecydowanie, zapał, chęć walki, Zapowiedź niedoszłej jedności społeczeństwa.


Określenie funkcji widm i zjaw.

  1. Postaci przywołane z przeszłości, zbudowane z wyobraźni historycznych, literackich i malarskich są wytworem wyobraźni bohaterów.
  2. Co się komu w duszy gra, co kto w swoich widzi snach?
    Widma mogą być wcieleniem alter ego postaci, projekcją obaw, personifikacją marzeń; powstałą sytuację można nazwać seansem psychoanalitycznym.
  3. Są symbolami narodowej tradycji - dumy i klęski, znakami kolejnych etapów narodowych dziejów (Rycerz przywołuje militarną potęgę dawnej Polski, Stańczyk złotą erę dynastii Jagiellonów, Hetman hańbę Targowicy, a Upiór rabację galicyjską)

 

III Sceny symboliczne i ich znacznie.

  • Gospodyni chowa podkowę do skrzyni - schowanie szczęścia na lepsze czasy lub zachowanie go tylko dla siebie.
  • Gospodarz powierza złoty róg Jaśkowi - zrzucenie odpowiedzialności na nieprzygotowanych chłopów, lekkomyślność inteligencji.
  • Jasiek gubi złoty róg schylając się po czapkę z pawich piór - głupota, prywata, lekkomyślność chłopów.
  • Taniec chocholi ("Błędne koło", "Melancholia" J. Malczewski) - stan ducha polskiego społeczeństwa, wskazujący na marazm, bezczynność, apatię, brak woli walki; złudzenie lub fałsz pewnych gestów, ; niezdolności do wyrwania się z kręgu nawrotów do istotnej zmiany.

    ("Chocholi taniec" można też rozpatrywać jako powtarzalną i wielofunkcyjną metaforę we współczesnej literaturze: W. Gombrowicz "Transatlantyk", M. Wańkowicz "Ziele na kraterze", J. Andrzejewski "Popioł i diament", S. Mrożek "Tango"

4. Odpowiedź na pytanie zawarte w temacie.
(Uczniowie po omówieniu przykładów sami powinni udzielić odpowiedzi.)

  • ukazaniu w syntetyczny sposób bolesnej prawdy o stanie świadomość Polaków,
  • podniesieniu walorów estetycznych i artystycznych dzieła,
  • aktualizacji problematyki.

Jako podsumowanie dyskusji można odczytać opinię J. Waligóry:

"W istocie warstwa realna stanowi w dramacie podłoże, na którym buduje autor skomplikowaną konstrukcję symboliczną, wieloznaczną, pełną niedopowiedzeń i ukrytych aluzji. Zasadniczą treścią jest tu próba diagnozy stanu świadomości społecznej, politycznej i historycznej społeczeństwa polskiego.(...)

Widma wydobywają z przeszłości nie tyle nagie fakty historyczne, ile ich formę utrwaloną w wyobrażeniach zbiorowych. Wyspiański zauważył bowiem, że składające się na historię zdarzenia funkcjonują w świadomości późniejszych pokoleń w postaci przeobrażonej, zmitologizowanej. Sprzyja to powstawaniu złudzeń (...).Tak więc dramat widmowy to kompromitacja narodowych mitów."

J. Waligóra "Seans psychoanalityczny, szopka czy diagnoza społeczna"
w "Wiadomości Kulturalne" 1995, nr 46.

Autorka scenariusza mgr Agata Skibińska